Frustracja – to realny problem dziecka


Opracowała : Anna Polak

Przeszkody uniemożliwiające zaspokojenie potrzeb psychicznych określane są w literaturze jako frustracje. Mogą mieć one charakter wewnętrzny (konflikty wewnętrzne) i zewnętrzny. Konflikty wewnętrzne będą powstawały wówczas, gdy zaspokojenie jednych potrzeb wyklucza zaspokojenie innych.

Skutki niezaspokojenia potrzeb u dzieci

Osoba, dążąc do zaspokojenia potrzeb, stara się ominąć, bądź usunąć przeszkodę. Dłużej utrzymujący się stan deprywacji potrzeb psychicznych, często powtarzające się sytuacje frustracyjne wytwarzają mechanizmy obronne takie jak np.: agresja, apatia (rezygnacja), fantazjowanie, regresja.

W wyniku nastawienia na przeszkodę mogą powstawać zmiany albo nawet zaburzenia w zachowaniu, będące doraźnymi skutkami frustracji. Należą do nich m.in.:

  • agresywne zachowania, których celem jest zniszczenie przeszkody powodującej frustrację (agresja może być ukierunkowana na świat zewnętrzny, na przeszkody rzeczywiste, wyobrażone lub też może przybierać charakter autoagresji),
  • regresja, która jest zachowaniem nieadekwatnym do poziomu dojrzałości umysłowej i emocjonalnej, jest jakby cofaniem się do wcześniejszego etapu rozwoju,
  • represja (wyparcie) która jest nieświadomym „zapominaniem” o rzeczach przykrych, co chroni przed odczuwaniem frustracji,
  • racjonalizacja, która polega na przypisywaniu swojemu, czasami niewłaściwemu zachowaniu, jakichś społecznie akceptowanych motywów będących niejako wytłumaczeniem – racją tych zachowań,
  • projekcja, która polega na przypisywaniu innym ludziom własnych cech dla uzasadnienia słuszności postępowania w stosunku do innych,
  • fantazja może występować wówczas, gdy w rzeczywistości dziecko nie może osiągnąć celu zaspakajającego jego potrzebę, może to uczynić w wyobraźni.

 

Czego potrzebują zatem dzieci?

  •  Czuć się bezpiecznie i dobrze

Dziecko, którego potrzeba bezpieczeństwa jest zaspokojona jest ufne, aktywne, samodzielne, otwarte na kontakty z innymi dziećmi i dorosłymi. Głównym skutkiem niezaspokojenia tej potrzeby jest lęk będący podstawą wszelkich nerwic. Ponadto hamowana jest aktywność dziecka, od której zależy rozwój intelektualny

  • Być akceptowane

Istota tej potrzeby polega na tym, aby dziecko czuło się potrzebne, chciane takie, jakie jest, a nie takie jakie inni chcieliby, żeby było.
W wyniku niezaspokojenia tej potrzeby dziecko staje się lękliwe, niepewne, przewrażliwione, uległe, nie mogące się skoncentrować oraz nadpobudliwe. Bez akceptacji rodziców nie powstanie u dziecka poczucie własnej wartości, zachwiana będzie wiara w siebie, co spowoduje zahamowanie aktywności dziecka a w konsekwencji regres lub brak rozwoju.

  • Kontaktów emocjonalnych

Istota tej potrzeby polega na obustronnym, bliskim i trwałym, a przede wszystkim pozytywnym uczuciowo stosunku dziecka z innymi osobami z jego otoczenia.

Jeśli potrzeba ta nie jest zaspokojona w atmosferze miłości i akceptacji, może prowokować dziecko do szukania zastępczych metod, takich jak: negatywizm , aspołeczne zachowanie.

  • Samodzielności

Rozwojowi potrzeby samodzielności nie sprzyjają nadopiekuńcze postawy rodziców. Dziecko przywykłe do nieustannego wyręczania w środowisku rodzinnym nie rozwija swojej potrzeby samodzielności, oczekuje pomocy, wyręki.

  • Przynależności

Polega ona na specyficznej więzi dziecka z innymi ludźmi, wyrażającej się w trzech komponentach:

  • Identyfikacji
  • Akceptacji dziecka, bez której nie wytworzy się więź łącząca je z bliskimi mu osobami
  • Strachu separacyjnym

Identyfikacja dziecka jest bezkrytycznym naśladowaniem czynności zewnętrznych oraz norm moralnych.
Niezaspokojenie potrzeby przynależności przyczynia się do braku modelu identyfikacyjnego, przez co dziecko ma zaburzony obraz samego siebie, świata i swojego miejsca w nim.

Warto podkreślić, że omawiane potrzeby łączą się ściśle ze sobą, zaspokojenie jednej pociąga za sobą gratyfikacje drugiej. Rodzina jest dla dziecka w tym wieku bazą i podstawą rozwoju.

 

Dziecko w wieku szkolnym potrzebuje ponadto:

  • kontaktu społecznego,
  • samourzeczywistnienia,
  • szacunku i uznania społecznego, posiadania,
  • uzyskania orientacji w otoczeniu, wyrażająca się w zainteresowaniach i zaciekawieniu różnorodnymi zdarzeniami życia. Dzieci znające dobrze środowisko, w którym przebywają, czują się odważniej, bezpieczniej i pewniej,
  • ruchu, zabawy,
  • ekspresji i aktywności.

Ekspresja ma zawsze miejsce przy uzewnętrznianiu myśli, przeżyć, wewnętrznej treści jaką aktualnie dziecko posiada, „dysponuje”. Ekspresja może być całkowicie spontaniczna, swobodna, niekierowana lub kierowana, nastawiona na cel.